4. Willebroek - Denaeyer

Situering en terreinhistoriek  

De site Denaeyer is centraal gelegen binnen de gemeente Willebroek, aan de Vredebrug. Het gebied sluit aan bij de kern, maar wordt hiervan gescheiden door het Zeekanaal Brussel-Schelde.

Ten noorden grenst de site aan een industriezone. In het zuiden vormt de Mechelsesteenweg de grenslijn. In het oosten is de Zwarte Beek gelegen, mat achterin de groene ‘Vaartland’. Ten wensten is de site gelegen aan de Fabriekstraat langs het kanaal.

De site Denaeyer is ca. 17 ha groot en omvat de gronden van de voormalige Papierfabriek Denaeyer en de ketelmakerij Cockerill Maintenance & Ingénierie (CMI). Volgens het gewestplan had de site de bestemming milieubelastende industrie, met het RUP Oostdijk werd dit omgezet naar woongebied en zone voor bedrijven.

De papierfabriek Denaeyer, gesticht in 1860, sloot na 144 jaar, in april 2004. CMI verhuisde eind februari 2013 naar het nieuwe bedrijvenpark De Hulst.

Aanpak en doelstellingen van de herontwikkeling en realisaties

Algemene doelstelling

De site van de oude papierfabriek Denaeyer en de ketelmakerij Cockerill Maintenance & Ingénierie (CMI) in Willebroek herontwikkelen tot een aantrekkelijke woon- en werkomgeving. Dit project heeft bijgedragen tot de ruimtelijke, economische en historische opwaardering van de gemeente: een verouderde, verlaten industriesite werd omgevormd tot een volwaardig stadsdeel met woningen, bedrijvigheid, publieke ruimte en behouden erfgoed.

Herontwikkeling

Op basis van het masterplan en het RUP Oostdijk werden op de site 300 woongelegenheden gerealiseerd, verdeeld over een kanaalzone en een wijkzone.  

Aan het standbeeld van Louis Denaeyer aan de Mechelsesteenweg werd de nieuwe toegang tot de woonwijk ingericht. In de centrale zone kwamen gezinswoningen met tuin, en richting de vallei van de Zwarte Beek werden grotere kavels voor vrijstaande woningen voorzien. Langs de Mechelsesteenweg, waar vroeger de fabrieksmuur stond, verrezen drie moderne appartementsgebouwen.

In de zone aan het kanaal en rond het plein aan de Vredesbrug kwamen eigentijdse kwaliteitsvolle appartementsgebouwen met commerciële ruimtes op de gelijkvloerse verdieping.  

Het voormalige kantoorgebouw en de vroegere tekenburelen van Denaeyer werden gerenoveerd en herbestemd tot wonen.

Parallel werd circa 7,7 hectare bouwrijp bedrijventerrein verkocht aan The Bridge Logistics III, die er 40.000 m² logistieke magazijnen oprichtte. Om zwaar verkeer uit de kern te weren, werd de bestaande ontsluiting via de Mechelsesteenweg geschrapt en vervangen door een nieuwe ontsluiting via de Victor Dumonlaan. Het bedrijventerrein werd van de woonzone gescheiden door een groenbuffer van ongeveer 2 hectare.

Erfgoed en publieke ruimte.  

Bij de herontwikkeling werd uitdrukkelijk aandacht besteed aan behoud, renovatie en integratie van cultuurhistorische bouwelementen. De watertoren - een beschermd monument - werd behouden en vormt vandaag het visuele en symbolische hart van de nieuwe buurt. Het machinehuis werd gerenoveerd en herbestemd tot kantoorruimte met appartement, en het pomphuis wordt gerenoveerd tot oldtimermuseum en kantoorruimte. Op de plaats van de directeurswoning staat nu een modern notariaatskantoor.  

Rondom de watertoren, tussen de behouden historische gebouwen, werd een openbaar plein gerealiseerd; in het woongebied kwam een publiek groen plein, en aan de Vredesbrug werd een stedelijk plein met publieke functie aangelegd. Via trage wegen en een fietspad langs de groenbuffer werden wandel- en fietsroutes voorzien die de wijk verbinden met de kern van Willebroek.

Met het oog op de realisatie beoogden de actoren de verwerving van een beperkt aantal bijkomende percelen, zoals opgenomen in artikel 3 van het convenant. De betrokken eigenaars kozen ervoor hun deel van de site (50 woongelegenheden) in eigen beheer te ontwikkelen. De werken werden deels aangevat, maar waren op het moment van de beëindiging van het convenant jammer genoeg nog niet voltooid.

Bodemsanering

In 2011 werd door OVAM een bodemsaneringproject opgemaakt voor de historische verontreiniging op de terreinen. Het eindverslag van deze saneringswerken werd goedgekeurd in 2014 waarbij de sanering werd afgerond. In 2013-2014 werd door de private actor een actualisatie van het oriënterend bodemonderzoek uitgevoerd in het kader van de overdracht en wijzigingen in het bestemmingstype van het terrein.

Het verkennend bodemonderzoek van 19 juli 2021 in de woonwijk op de vroegere site van fabriek De Naeyer in Willebroek wees op een bodemverontreiniging met PFAS. Daarop startte de OVAM meteen met een uitgebreid bodemonderzoek. Op 17 augustus 2021 werd een sitebesluit goedgekeurd.

Daar de verontreiniging met PFAS in de toplaag verspreid aanwezig werd vastgesteld over de ganse woonwijk zonder dat er een specifieke bron kan aangeduid worden, werd door OVAM beslist om voorzorgsmaatregelen te nemen om zo de gezondheidsrisico’s weg te nemen. Delen van particuliere percelen zonder duurzame verharding werden ontgraven tot 70 cm en vervangen door een propere leeflaag en afgewerkt met teelaarde (2022). Ook het openbaar domein, op locaties met de hoogste blootstelling (bv speelpleinen), werden op deze wijze aangepakt (2023). 

Projectgegevens  

• Referentienummer en naam: 4 Willebroek Denaeyer
• Datum ondertekening convenant: 6 juni 2009
• Duurtijd: 17 jaar  
• Ligging en oppervlakte: Willebroek, ca. 17 ha
• Oproep: 1 (6 augustus 2007)
• Tekst brownfieldconvenant