MASCO > resultaten

Samenvatting

Living lab MASCO zet in op de kansen die hefboomfinanciering biedt om meer circulair te bouwen. Via een MASCO-model kan de bouwheer goedkoper investeren in bouwmaterialen, op voorwaarde dat ze na gebruik in omloop blijven.

De uitdaging

Net als bij de ESCO's (=Energy Service Companies) beoogt een MASCO de investeringsdrempel te verlagen en kunnen gebouwen in de toekomst veel onafhankelijker worden van primaire grondstoffen. De financiële sector vindt in dit nieuwe model een antwoord op de groeiende vraag naar duurzame investeringsproducten. Een dergelijk model bestaat nog niet in Vlaanderen en vergt inzichten vanuit verschillende disciplines.

Een MASCO is een soort draaischijf die circulaire materialen in omloop brengt, ook na verschillende levenscycli. Circulaire materialen hebben een hoge hergebruikwaarde, waardoor MASCO een nieuw type investeringsmodel voor die materialen mogelijk kan maken. Via een MASCO-model kan de bouwheer goedkoper investeren in bouwmaterialen, op voorwaarde dat ze na gebruik in omloop blijven.

Leerlessen en resultaten

Doelstelling

Het Living Lab MASCO (Materials-as-a-Service Company) onderzocht hoe hergebruik van bouwmaterialen niet enkel ecologisch, maar ook economisch rendabel kan worden. Het traject bracht producenten van bouwmaterialen, vastgoedontwikkelaars, financiële en juridische experten en onderzoekers samen om circulaire businessmodellen concreet te maken. De centrale vraag: hoe kan circulariteit geld opleveren in de bouwsector?

De Circular Value Index (CVI)

Om hergebruik meetbaar en rendabel te maken, ontwikkelde het Living Lab de Circular Value Index (CVI) – een rekenmethode die de financiële haalbaarheid van hergebruik bepaalt. De CVI wordt berekend op basis van:

1. Restwaarde – wat een product nog opbrengt na gebruik, via tweedehandsverkoop, terugkoop door de producent of materiaalwaarde.
2. Kost van hergebruik – alle kosten voor demontage, herstel, reiniging, opslag en transport.
3. Risicofactor – die trendgevoeligheid, regelgeving of producentenkrediet weegt.
   Een CVI boven 1 duidt op rendabel hergebruik; vanaf 3 is het interessant voor externe financiering. De tool laat producenten, aannemers en bouwheren toe om scenario’s te simuleren en producten met elkaar te vergelijken.

Producten met hoge CVI

Producten die ontworpen zijn volgens ecodesignprincipes scoren het best. Denk aan demonteerbare wanden, losmaakbare vloeren of modulaire meubels. Ook designobjecten met een blijvende emotionele of esthetische waarde behouden hun financiële potentieel na gebruik.

Van materiaal naar investering: de MASCO

Een belangrijke les uit het Living Lab is dat circulaire producten kunnen worden behandeld als investeringsproducten. De MASCO fungeert als draaischijf tussen producent, bouwheer en investeerder:

• Producenten verkopen hun product goedkoper in ruil voor het hergebruikrecht.
• Bouwheren betalen minder, omdat de restwaarde wordt verrekend.
• Investeerders financieren het hergebruik en ontvangen rendement uit toekomstige cycli.

Zo ontstaat een model waarin hergebruik niet alleen milieuwinst oplevert, maar ook financieel aantrekkelijk wordt. In Vlaanderen staat intussen een eerste MASCO-implementatie in de steigers.

Slimmere contracten voor circulair bouwen

Het Living Lab toonde aan dat “as-a-service”-modellen (zoals leasing of verhuur) juridisch complex zijn in de bouw, omdat ze vaak botsen met eigendomsregels. Een verkoop met terugkooprecht biedt een eenvoudiger en realistischer alternatief. Producenten kunnen via een circulariteitsclausule vastleggen binnen welke termijn, tegen welke prijs en onder welke voorwaarden materialen worden teruggenomen.

Er werd bovendien een digitale contracttool ontwikkeld die automatisch een circulair contract genereert op basis van enkele vragen, zodat producenten snel en rechtszeker circulaire afspraken kunnen maken.

Milieuwinst objectiveren

Om aan te tonen dat hergebruik ook ecologisch rendeert, werd de Multiple Life Cycle Assessment (MLCA) toegepast, ontwikkeld door VITO. Deze methode berekent de milieu-impact over meerdere levenscycli van een product. Cases tonen duidelijke winst: bij de demonteerbare wanden van JUUNOO en de herbruikbare meubels van NNOF daalde de milieu-impact aanzienlijk vergeleken met klassieke alternatieven.

Concrete cases

1. Wienerberger – ClickBrick: droogstapelbare baksteen met terugnamegarantie tot 75% van de aankoopprijs.
2. Owens Corning – FOAMGLAS Reusable Roof: dakisolatie zonder lijm, volledig demonteerbaar; CVI gebruikt om circulariteitswaarde te bepalen.
3. Beneens – CLT 5x5-grid: houten gebouwontwerp dat demontabel en herbruikbaar is, met digitaal traceerbare componenten.
4. ntgrate – REntgrate: vinyltegels met korte gebruiksduur, teruggenomen voor tweedehandsverkoop in eigen productlijn.

Belangrijkste leerlessen

• Waarde als hefboom: Circulariteit werkt pas als hergebruik financieel loont. Door waarde expliciet te meten via de CVI, wordt circulariteit een investeringsstrategie in plaats van een kostenpost.
• Nieuwe samenwerking: Producenten, aannemers en investeerders moeten nauwer samenwerken om eigenaarschap, logistiek en risico’s helder te verdelen.
• Eenvoudige contractvormen: Praktische, juridisch sluitende afspraken zoals verkoop met terugkooprecht zijn haalbaar en nemen onzekerheden weg.
• Objectieve metingen: De combinatie van CVI en MLCA maakt circulariteit meetbaar en geloofwaardig.
• Economische haalbaarheid: Circulaire producten kunnen competitief zijn doordat ze restwaarde behouden en investeerders aantrekken.

Resultaat: circulariteit als rendabel model

Het Living Lab MASCO bewijst dat circulariteit niet langer enkel een duurzaamheidsverhaal is. Dankzij de CVI, nieuwe contractmodellen en de MASCO-structuur wordt hergebruik een economisch rendabel systeem waarin producenten competitiever worden, bouwheren minder betalen en investeerders winst maken.