Living Lab Circulaire Sloopteams > resultaten
Samenvatting
De vraag naar selectieve sloop, het hergebruik van bouwmaterialen en het hoogwaardig recycleren van afvalstromen uit de bouwsector stijgt. Living lab Circulaire Sloopteams maakt de Vlaamse bouwsector meer circulair door partners te laten samenwerken en de kans te geven om kennis te delen over het sloopproces. Daarbij staan recyclage en hergebruik centraal.
De uitdaging
De sloop van gebouwen verloopt vaak in verschillende fases die los van elkaar staan. De opdrachtgever, aannemer en andere partijen houden zich vooral bezig met hun eigen aandeel in de werken en er is een gebrek aan informatie- en kennisdeling tussen de verschillende partijen. Hierdoor wordt er te weinig nagedacht over recyclage en hergebruik en verdwijnt sloopafval in de afvalberg, terwijl er nog zoveel meer mogelijkheden zijn.
Leerlessen en resultaten
Het Living Lab Circulaire Sloopteams is opgezet om van Vlaanderen een echte urban mining regio te maken. Urban mining, oftewel: het terugwinnen van grondstoffen uit gebouwen, is een essentieel onderdeel van de transitie naar een circulaire bouwsector. Alleen: wie circulair wil slopen, botst nog te vaak op fragmentatie, versnipperde verantwoordelijkheid en aanbestedingen die enkel naar de laagste prijs kijken. Daardoor blijven veel circulaire kansen onbenut.
Het project brengt daar verandering in door te focussen op nieuwe samenwerkingsvormen, waarbij vanaf het prille begin van een sloopproject intensief wordt samengewerkt. Geen losse schakels, maar één sloopteam: aannemers, opdrachtgevers, architecten, experts en leveranciers trekken aan hetzelfde zeel. Zo worden kennis en verantwoordelijkheden gedeeld, ontstaat er ruimte voor innovatie en kan het maximaal hergebruik van materialen daadwerkelijk gerealiseerd worden.
Een van de belangrijkste leerlessen uit het Living Lab is dat vroegtijdige samenwerking en haalbare ambitiezetting de sleutel is tot succes. Door alle relevante partijen al aan het begin van het sloopproces te betrekken, kunnen ambities scherp gesteld, knelpunten samen aangepakt en synergiën benut worden op het vlak van logistiek, planning en afzetmarkt. Tegelijk ontstaat er meer ruimte voor kennisdeling, waardoor innovatieve oplossingen sneller gevonden kunnen worden. Het project toont bovendien aan dat het loont om naast de klassieke rollen, nieuwe functies zoals sloopcoördinator en materialenmakelaar te introduceren. Deze zorgen voor een integrale opvolging van het proces, bewaken de circulaire doelstellingen en laten toe om het potentieel van gebouwen optimaal te benutten.
Tijdens het project Living Lab Circulaire Sloopteams werden er meerdere pilootwerven opgevolgd en begeleid, waaronder de projecten Zwartzustervest in Mechelen, het ziekenhuis in Maaseik en Gebouw 32 bij Brussels Airport Company. Bij elk van de opgevolgde werven werd er telkens onderzocht welke urban mining mogelijkheden er waren en hoe deze gerealiseerd konden worden door meer of anders samen te werken. Er ontstond een gedeelde ambitie, waarbij de betrokken actoren steeds actiever kennis vergaren over urban mining en hergebruik. Uiteindelijk werden er verschillende bouwmaterialen geoogst, zoals gevelstenen, plafondpanelen en constructiehout om opnieuw ingezet te worden. Dankzij circulaire werkpraktijken in pilootwerven werd niet alleen de samenwerkingsmogelijkheden onderzocht, maar uiteindelijk ook de CO2-uitstoot gereduceerd door de concrete grondstof- en afvalreductie. Ook werden er bij zeven andere gesloopte gebouwen een post-analyse uitgevoerd.
Alle vergaarde inzichten rond circulair slopen en het vormen van een sloopteam zijn gebundeld in de praktische gids Samen Circulair Slopen. De gids begeleidt in het zetten van haalbare ambities, het kiezen van een passende aanbestedingsstrategie, het samenstellen van je eigen sloopteam en het verdelen van de rollen tussen de betrokken partners. De gids bevat verschillende checklists en templates om opdrachtgevers en andere sloopteams-actoren over concrete handvatten te laten beschikken om stap voor stap de circulaire ambities te realiseren.
Het nieuwe kennisplatform Circulair Slopen brengt alle bestaande kennis (uit voorgaande projecten) en de nieuwe kennis samen op één overzichtelijke website. Het is opgedeeld in 3 thema’s: Voortraject, Samenwerking & Aanbesteding en Uitvoering. Daarnaast werden twee podcasts, verschillende journalistieke artikels, drie video's, opleidingsmateriaal en diverse productfiches ontwikkeld om de inzichten en resultaten op een bevattelijke en leuke manier naar buiten te brengen.
Het Living Lab project zette daarnaast in op het opbouwen van een community rond urban mining in Vlaanderen via tien co-creatiesessies en twee studiedagen. Verschillende schakels uit de bouw- en sloopketen samenkwamen om kennis te vergaren, input te geven en hun eigen netwerk uit te bouwen.
Tenslotte is er een duidelijke beleidsimpact: door praktijkervaringen om te zetten in concrete aanbevelingen, ondersteunt het project de verdere verankering van circulaire principes in Vlaams beleid. Zo draagt het Living Lab bij aan een duurzame toekomst voor de bouw- en sloopsector. Het project heeft daarmee een mentaliteitsverandering ingezet, zowel in de praktijk als op beleidsniveau, waardoor circulair slopen steeds nadrukkelijker een standaard wordt in Vlaanderen.
