Het auteursrecht was oorspronkelijk bedoeld als bescherming voor literatuur en kunstwerken. Het is intussen sterk verruimd: het is van toepassing op alle originele producten waar de schepping van een welbepaalde persoon te zien is. Auteursrecht kan dan ook niet alleen literatuur, muziek en software(*), maar ook alledaagse voorwerpen (bril, motief tapijt…) beschermen. Het auteursrecht verschaft de auteurs enkele exclusieve rechten over hun werk. Wil je het werk gebruiken? Dan heb je toestemming van de eigenaar van het auteursrecht nodig. Denk bijvoorbeeld aan foto's of muziek op een website plaatsen.

(*) Voor softwarebescherming werden ook beperkte mogelijkheden gecreëerd binnen de octrooiwetgeving.

Bijna op alle foto's geldt auteursrecht

Gebruik je foto’s om je website of nieuwsbrief te illustreren? Wees je er dan bewust van dat op bijna alle foto’s op het internet auteursrecht geldt. Het is niet omdat de foto’s makkelijk online te verkrijgen zijn, je het recht hebt deze foto over te nemen en te gebruiken. Logisch eigenlijk want fotografen, kunstenaars, artiesten,… hebben recht op een vergoeding voor hun werk. 

Als je zo’n foto gebruikt, kan het dus zomaar gebeuren dat je gecontacteerd wordt door organisaties die auteursrechten beheren in de naam van de auteur of van een persagentschap. 

Wat is auteursrecht? 

Als je een origineel en tastbaar werk maakt, verwerf je automatisch auteursrecht. Het is een recht waarvoor geen registratie of vermelding van auteursrecht nodig is. Ideeën kunnen niet auteursrechtelijk beschermd worden. Het moet gaan om een werk dat je bijvoorbeeld kan zien en/of horen. Een werk is origineel als het de persoonlijke stempel van de maker draagt, als die creatieve keuzes gemaakt heeft. 

De meeste foto’s voldoen aan deze voorwaarden waardoor ze auteursrechtelijk beschermd zijn. Veelal gaat dat ook op voor film, muziek, grafische ontwerpen, software, beeldende kunstwerken, bouwwerken,... Dit recht loopt tot 70 jaar na de dood van de auteur. Auteursrechtelijke bescherming geeft de maker/auteur het exclusieve recht om zijn/haar creaties te exploiteren, openbaar te maken, te verveelvoudigen en te communiceren aan het publiek. Daarnaast kan de maker zelf bepalen onder welke voorwaarden anderen die creaties mogen gebruiken.

Hoe weet ik of er auteursrecht rust op een foto? 

Zonder toestemming van de maker kan je een auteursrechtelijk beschermd werk dus niet gebruiken. Auteursrechten vereisen echter geen registratie, wat ertoe leidt dat er geen databank/overzicht bestaat van alle auteursrechtelijke werken. Bovendien zijn de voorwaarden om eraan te voldoen zo ruim dat heel veel werken onder dat auteursrecht vallen. Ga er als gebruiker dus maar best van uit dat alle foto’s op het internet beschermd zijn, en je dus heel snel een inbreuk op het auteursrecht pleegt als je een foto van het internet plukt. Verschillende websites bieden rechtenvrij materiaal aan. Een handig overzicht vind je hier.

Omdat het zeer moeilijk is om als auteur na te gaan of jouw rechten niet geschonden worden, sluiten veel auteurs zich aan bij collectieve beheersvennootschappen of onafhankelijke beheersentiteiten die hun rechten beheren. 

Welke beheersentiteiten zijn er? 

Iedereen heeft allicht al van SABAM of SOFAM gehoord. Dat zijn collectieve beheersorganisaties die zonder winstoogmerk optreden en eigendom zijn van de staat of onder zeggenschap staan van hun leden. 

Daarnaast heb je ook onafhankelijke beheersentiteiten zoals Visual Rights Group, PicRights, Copytrack en Getty Images. Dat zijn organisaties met winstoogmerk. Hun hoofddoel bestaat erin om auteursrechten of naburige rechten te beheren voor rekening en in het belang van meerdere rechthebbenden, maar niet onder het zeggenschap van deze rechthebbenden staan. Vaak speuren deze onafhankelijke beheersentiteiten met behulp van zoeksoftware het internet af naar inbreuken op auteursrechten. Als ze een inbreuk detecteren, wordt de inbreukmaker gecontacteerd en worden eenzijdig opgelegde tarieven aangeboden om deze inbreuk te remediëren. 

In principe is het opsporen en opkomen tegen inbreuken ter bescherming van de auteurs geoorloofd. Het probleem is echter dat de communicatie niet altijd correct is opgesteld, ze soms onder druk hoge bedragen vorderen, met rechtszaken dreigen en/of geen of onvoldoende bewijs aanleveren. Desondanks is het mogelijk dat deze onafhankelijke beheersentiteiten terecht opkomen tegen een inbreuk. Maar wanneer het zogenaamde auteursrechttrollen betreft, rijzen er echter wel problemen. 

Wat is een auteursrechttrol? 

Auteursrechttrollen zijn bedrijven die auteursrechten van anderen beheren om buitensporige vergoedingen te innen, veel hoger dan de gebruikelijke vrijwillige licentiekosten. Ze zetten gebruikers daarbij op allerlei manieren onder druk. Hun doel is niet om auteursrechtschendingen te stoppen, maar om inkomsten te genereren uit vastgestelde – of vermeende – inbreuken.

Met andere woorden: hun verdienmodel draait om het opdringen van licenties nadat een inbreuk is vastgesteld, niet om het actief exploiteren van auteursrechten. Sterker nog, ze hebben er belang bij dat de schendingen blijven bestaan en niet dat foto’s verwijderd worden, terwijl hun officiële opdracht juist zou moeten zijn om schendingen te bestrijden en te voorkomen.

Wat als je gecontacteerd wordt?

Kenmerken van auteursrechttrollen:

1. Vanzelfsprekendheid waarmee de beheersentiteit ervan uitgaat dat de foto’s, waarvan ze de rechten zegt te beheren, beschermd zijn door het auteursrecht. Als dit jou onwaarschijnlijk lijkt omdat bijvoorbeeld de originaliteit van de foto niet duidelijk is, kan je vragen dit aan te tonen.
2. Het gebrek aan overtuigend bewijs dat de beheersentiteit de rechten op de bewuste foto’s heeft verkregen. Als er geen bewijs wordt geleverd dat de beheersentiteit de rechten op de foto heeft verkregen, mag je dit zeker vragen. Zij moeten aantonen dat de maker van het beeldmateriaal hen gemandateerd heeft om de auteursrechten te innen.
3. De vergoeding die geëist wordt, is willekeurig vastgesteld, sluit niet aan bij indicatieve tarieven en is opgedreven met onbewezen kosten. Vraag hen de vergoeding die geëist wordt toe te lichten. Op deze pagina vind je een indicatie van de tarieven gehanteerd door SOFAM.
4. Langdurig wachten (bijvoorbeeld meer dan een jaar) om naar de rechtbank te stappen, zonder ooit te vragen de foto’s te verwijderen of te onderzoeken of de foto’s nog publiek toegankelijk stonden. Dit is een indicatie dat de overtreding in eerste instantie opgespoord is om er munt uit te slaan, niet om die stop te zetten.

Deze criteria werden al behandeld in rechtszaken, en op basis hiervan zijn bepaalde beheersorganisaties aangemerkt als handelend als auteursrechttrollen. Dit leidde tot gewijzigde methoden.  

Verder zijn deze vuistregels altijd van toepassing: 

• Vraag steeds eerst zelf bewijzen voordat je verder ingaat op de eisen. Verzoek om:
  • bewijs dat het bedrijf namens de auteur handelt,
  • de licentieovereenkomst tussen de auteur en het bedrijf
  • bewijs dat de licentiegever die de oorspronkelijke auteursrechthebbende van de afbeelding is.
• Je moet steeds nagaan of je onder één van de uitzonderingen op het auteursrecht valt. Als dit het geval is, heb je geen inbreuk gepleegd op het auteursrecht. Een overzicht van de uitzonderingen vind je hier.
• Heb je de foto correct aangekocht? Maak dan zeker je eigen bewijs over.
• Is de beschermingsduur van het auteursrecht verstreken? Ook dan kan je onmogelijk een schending van het auteursrecht begaan hebben.
  Alles hangt verder af van hoe hoog de geëiste vergoeding is en hoe de opeising gebeurt. Gebeurt dit correct, dan zal je een correcte vergoeding moeten betalen.. 

Conclusie

Gebruik nooit zomaar foto's die je online vindt. Gebruik databanken waar rechtenvrije foto’s terug te vinden zijn (Unsplash, Pixabay, Shutterstock …). In deze databanken vind je zowel gratis als betalende foto’s. De prijs van betalende foto's is veel lager dan de kost van een inbreuk. Je kan ook steeds de auteur van het werk op voorhand contacteren als je die gegevens hebt. Ga zeker ook goed na onder welke voorwaarden je de foto’s kan gebruiken.

Als je een inbreuk hebt gepleegd, win je bij heel hoge schadevergoedingen het best advies van een advocaat in.